ADN 2025 · Tabel C · Explosiebescherming

Explosiegroepen in het ADN

IIA, IIB en IIC helder uitgelegd. Met de ADN-subgroepen IIB1, IIB2 en IIB3, de betekenis van vierkante haken in kolom 16 en praktische voorbeelden voor apparatuur en beveiligingssystemen aan boord.

Begrijpen · herkennen · toepassen

Zo wordt de theorie duidelijk

Een explosiegroep helpt je geschikte apparatuur en beveiligingen te herkennen. De kunst is om de eis voor de lading te vergelijken met de volledige toelating van het hulpmiddel.

Naar de volledige uitleg en hulpmiddelen

Explosiegroep, temperatuurklasse en zone beantwoorden verschillende vragen.

Een geschikte groepsletter maakt het hele apparaat nog niet geschikt.

Bij vlamkerende beveiligingen telt ook het beoogde gebruik mee.

Uitleg 1

Lees een groepsletter als een technische voorwaarde

Het ADN koppelt de explosiegroep aan eigenschappen van brandbare gassen en dampen die van belang zijn voor ontsteking en vlamdoorslag. Het is geen algemene ranglijst van alle risico’s. Een stof met een minder strenge gasgroep kan bijvoorbeeld nog steeds zeer giftig zijn.

De praktische vraag is niet: ‘Welke stof klinkt het gevaarlijkst?’ De vraag is: ‘Welke eigenschap moet deze specifieke beveiliging aankunnen?’ Voor elektrische apparatuur en voor bepaalde autonome beveiligingssystemen moet je de juiste indeling en betekenis gebruiken.

Uitleg 2

Vergelijk drie afzonderlijke vakjes

ControleBetekenis
ExplosiegroepGeschiktheid voor de ontstekings- en vlamdoorslageigenschappen van het gas.
TemperatuurklasseBegrenzing van de oppervlaktetemperatuur tegenover de ontstekingseigenschappen.
Zone en beschermingsniveauGeschiktheid voor de plaats en de kans op een explosieve atmosfeer.

Een passende uitkomst in één vakje compenseert geen verkeerde uitkomst in een ander vakje. Vergelijk ook de toegestane omgevingstemperatuur en eventuele bijzondere voorwaarden in het certificaat.

Uitleg 3

Van tabel C naar het apparaat aan dek

Begin met de juiste productvariant in tabel C. Lees bij kolom 16 de toelichting en eventuele bijzondere bepalingen. Kijk daarna op het typeplaatje en in de documentatie van het hulpmiddel. Een bestelnaam zoals ‘explosieveilige lamp’ is onvoldoende bewijs.

Controleer bovendien of de uitvoering klopt met de toelating: bijvoorbeeld de voorgeschreven accu, kabelinvoer, behuizing en accessoires. Na een reparatie of vervanging moet de geschiktheid behouden blijven. Een ontbrekend typeplaatje los je niet op door de markering van een vergelijkbare lamp over te nemen.

Uitleg 4

Een vlamkering is geen willekeurig stukje gaas

Bij vlamkerende voorzieningen tellen meer eigenschappen mee dan de gasgroep. Het systeem is ontworpen en beproefd voor een bepaalde toepassing. De mogelijke verbranding, montage, leidingopbouw en gebruiksomstandigheden kunnen daarbij relevant zijn.

Een onderdeel dat er vergelijkbaar uitziet, hoeft daarom niet uitwisselbaar te zijn. Vervuiling, beschadiging of een verkeerde montage kan de beschermingsfunctie aantasten. Gebruik voor onderhoud en vervanging de goedgekeurde documentatie en de voorgeschreven werkwijze. Zelf een spleet groter maken om de doorstroming te verbeteren past daar niet bij.

Denk mee aan boord

Dezelfde groepsletter, toch niet dezelfde geschiktheid

Fictieve situatie: twee lampen vermelden allebei IIC. De ene heeft temperatuurklasse T3, de andere T6. De lading vraagt T4. Zijn ze op basis van IIC allebei geschikt?

Bekijk de uitleg

Nee. De gasgroep is maar één controle. De T3-lamp voldoet niet aan een eis van T4. Bij de T6-lamp moet je vervolgens nog zone, beschermingsniveau, omgevingstemperatuur en overige voorwaarden controleren. Het antwoord is dus geen automatische toestemming op basis van één markering.

Even oefenen

Test je begrip

Probeer eerst zelf een antwoord te geven. Open daarna de toelichting.

Betekent IIC automatisch dat een stof giftiger is dan IIA?

Nee. De explosiegroep gaat niet over giftigheid.

Mag je een beveiliging alleen op uiterlijk vervangen?

Nee. De goedkeuring, toepassing en voorgeschreven uitvoering moeten overeenkomen.

Waar begin je de vergelijking voor een tankschiplading?

Bij de juiste productvariant en tabelrij, met de uitleg van de kolommen en eventuele bijzondere bepalingen.

Dit neem je mee

Van begrijpen naar toepassen

  • Vergelijk eis en toelating volledig.
  • Gebruik kolom 16 met de bijbehorende toelichting.
  • Behoud de goedgekeurde uitvoering.
Bronnen bij deze uitleg
Verder lezen en gebruiken

Volledige uitleg en hulpmiddelen

Bekijk hieronder de aanvullende uitleg, illustraties en hulpmiddelen bij dit onderwerp.

↑ Terug naar de leeruitleg

1. Wat is een explosiegroep?

Een explosiegroep is een indeling van brandbare gassen en dampen die helpt om geschikte explosiebeveiliging te kiezen. Je komt de aanduidingen II A, II B en II C tegen. Op apparatuur staan ze vaak zonder spatie: IIA, IIB en IIC. Dat betekent hetzelfde.

Het gaat om eigenschappen van een gas-luchtmengsel of damp-luchtmengsel die van belang zijn voor ontsteking en vlamdoorslag. Een explosiegroep vertelt dus iets anders dan de gevarenklasse van de lading. Een vloeistof van ADN-klasse 3 kan bijvoorbeeld een brandbare damp vormen waarvoor groep IIA of IIB relevant is.

In het ADN wordt de indeling in kolom 16 van tabel C gekoppeld aan de grootste experimenteel bepaalde veilige spleet. Die eigenschap wordt meestal aangeduid met de Engelse afkorting MESG. Bij algemene Ex-techniek speelt daarnaast de minimale ontstekingsstroomverhouding een rol. Verwar deze technische meetgrootheden niet met een vaste hoeveelheid energie die je aan boord zelf zou kunnen testen.

2. Wanneer kan een explosieve atmosfeer ontstaan?

Voor een explosieve gasatmosfeer moeten een brandbaar gas of een brandbare damp en lucht in een geschikte verhouding samenkomen. Een ontstekingsbron kan dan een snelle verbranding op gang brengen. In een tank, leiding of besloten ruimte kan hierdoor een gevaarlijke drukstijging ontstaan.

Brandbare stof

Gas uit een lek, damp boven een vloeibare lading of resten van een vorige lading kunnen brandstof leveren.

Zuurstof uit lucht

Lucht kan aanwezig zijn of binnendringen. Inertiseren is een afzonderlijke beheersmaatregel met vastgestelde voorwaarden.

Ontstekingsbron

Een elektrische vonk, elektrostatische ontlading, hete oppervlakte of mechanische vonk kan het mengsel ontsteken.

Bij het laden wordt gas of damp uit de tank verdrongen. Tijdens lossen kan de samenstelling in de tank veranderen. Bij reinigen, ventileren, ontgassen of het openen van apparatuur kunnen eveneens gevaarlijke mengsels ontstaan. Een lege tank is daarom niet automatisch veilig: ladingresten en damp kunnen nog aanwezig zijn.

De explosiegroep verandert niet in een vrijgave omdat een gasmeter op één meetplaats een lage waarde aangeeft. Metingen, veilige werkprocedures en de beoordeling van de volledige ruimte blijven nodig. Een mengsel boven de bovenste explosiegrens kan door verdunning met lucht alsnog door het explosieve gebied gaan.

3. IIA, IIB en IIC in één overzicht

ExplosiegroepBetekenis voor de beschermingBekende referentievoorbeelden
IIAVan deze drie groepen de minst strenge groep voor gasgroepgeschiktheid. IIA blijft een explosiegevaarlijke atmosfeer.Propaan; benzinedamp staat in de gebruikelijke ADN-tabel-C-posities voor UN 1203 onder II A.
IIBStelt strengere eisen dan IIA aan de gasgroepgeschiktheid van relevante beschermingsconcepten.Etheen (ethyleen) is het bekende referentiegas.
IICVan deze drie groepen de strengste groep voor de gasgroepgeschiktheid.Waterstof en acetyleen zijn bekende voorbeelden uit de Ex-techniek.

De voorbeelden helpen je de volgorde te onthouden. Ze zijn geen volledige ladinglijst en geven geen toestemming om deze stoffen met ieder tankschip te vervoeren. Zoek bij een echte lading de juiste positie in tabel C en controleer de scheepsstoffenlijst.

Gebruik de woorden laag, middel en hoog niet als algemene risicobeoordeling. Een groot lek met IIA-damp kan zeer ernstige gevolgen hebben. De kans op een ongeval en de gevolgen hangen ook af van hoeveelheid, druk, ventilatie, concentratie, temperatuur, ruimte en aanwezige ontstekingsbronnen.

4. MESG: de veilige spleet begrijpelijk uitgelegd

MESG staat voor Maximum Experimental Safe Gap. Denk aan een gestandaardiseerde proefopstelling met een brandbaar mengsel binnen én buiten een behuizing. In de proef wordt onderzocht door welke spleet een ontsteking binnen de opstelling nog wel of niet naar buiten kan worden overgedragen. De proef wordt onder vastgelegde omstandigheden uitgevoerd.

Een nauwe vlamweg kan hete verbrandingsgassen voldoende afkoelen om ontsteking van het buitenliggende mengsel te verhinderen. Sommige mengsels vragen om een kleinere veilige spleet dan andere. Daardoor kunnen ze andere eisen stellen aan explosieveilige apparatuur en aan vlamkerende voorzieningen.

Ontsteking binnen
proefbehuizing
Nauwe spleet
warmte wordt afgevoerd
Mengsel buiten
geen vlamdoorslag bij de veilige proefwaarde
Schematische uitleg van het meetprincipe. Geen bouwtekening of maatvoering voor een apparaat.

Een MESG van bijvoorbeeld 0,70 mm is een stofeigenschap uit een genormaliseerde proef. Het is geen instructie om een ventiel, lamp of behuizing een spleet van 0,70 mm te geven. Ontwerp, vlamweglengte, toleranties, testcondities en certificering van het apparaat bepalen de toegestane uitvoering.

Groep volgens de weergegeven ADN-indelingscriteriaGrootste experimenteel bepaalde veilige spleet
II AGroter dan 0,9 mm
II BVanaf 0,5 mm tot en met 0,9 mm
II CKleiner dan 0,5 mm

Deze grenzen zijn weergegeven volgens de ADN-tekst bij de vaststelling van kolom 16. Je kunt in andere normedities afwijkende behandeling van de exacte grenswaarden aantreffen. Bepaal een echte ladingindeling daarom niet met alleen een afgerond getal uit een voorbeeld of een willekeurige internettabel.

5. Waar staat de explosiegroep in het ADN?

Voor vervoer in tankschepen kijk je in hoofdstuk 3.2, tabel C. De toelichting staat in 3.2.3.1; de tabel zelf in 3.2.3.2. Het beslissingsschema voor de vaststelling van eisen vind je in 3.2.3.3. De kolommen 15, 16 en 17 moet je in samenhang lezen.

KolomWat staat erin?Welke vraag beantwoordt dit?
15TemperatuurklasseWelke klasse is voor deze stof aangegeven vanwege ontsteking door hete oppervlakken?
16Explosiegroep, eventueel met subgroep tussen rechte hakenVoor welk gas of welke damp moeten apparatuur en autonome beveiligingssystemen geschikt zijn?
17Explosiebescherming vereist: ja of neenIs explosiebescherming voor deze tabelpositie voorgeschreven?
20Bijzondere of aanvullende bepalingenZijn er extra voorwaarden die de beoordeling veranderen of aanvullen?

Een UN-nummer kan meerdere tabelposities hebben. De juiste rij hangt onder andere af van de stofbenaming, samenstelling, gevaren, verpakkingsgroep en andere kenmerken die in de tabel onderscheiden worden. Alleen een nummer intypen en de eerste gevonden rij nemen is onvoldoende.

  1. Stel vast welke stof of welk mengsel daadwerkelijk vervoerd wordt.
  2. Zoek de juiste UN-positie en bijbehorende rij in tabel C.
  3. Lees kolommen 15, 16 en 17 en de verwijzingen in kolom 20.
  4. Vergelijk de eisen met de scheepsstoffenlijst en de aanwezige uitrusting.
  5. Controleer de geldende constructie-, gebruiks- en overgangsbepalingen.

De explosiegroep is één onderdeel van deze beoordeling. Scheepstype, tanktype, tankuitrusting, materiaalgeschiktheid en overige vervoerseisen blijven afzonderlijk van toepassing.

6. Wat betekenen de vierkante haken in kolom 16?

Je kunt een notatie tegenkomen zoals II B [II B3]. De hoofdgroep buiten de haken is II B. De waarde tussen rechte haken is een verfijning die volgens de toelichting op kolom 16 gebruikt wordt bij de selectie van autonome beveiligingssystemen.

Het ADN noemt hierbij onder andere vlamkerende inrichtingen, onderdrukventielen, overdruk- of snelafblaasventielen en voorzieningen voor veilige drukontlasting met een ingebouwd vlamkerend rooster. De subgroep is dus praktisch van belang voor de bescherming tegen vlamdoorslag via deze systemen.

Onderdeel van de voorbeeldnotatieHoe lees je dit?
II BHoofdgroep van het gas of de damp. Gebruik de hoofdgroep bij de beoordeling van bijvoorbeeld een elektrische lamp, samen met de overige certificering.
[II B3]Subgroep die wordt gebruikt voor de toepasselijke autonome beveiligingssystemen. Controleer de goedkeuring van de betreffende voorziening.

Een voorbeeld zonder haken bevat geen afzonderlijk weergegeven subgroep. Vul die zelf niet aan op basis van een veronderstelling. Gebruik de vermelding, toepasselijke toelichting en documentatie van de werkelijke lading en installatie.

7. IIB1, IIB2, IIB3 en IIB uitgebreid uitgelegd

Voor autonome beveiligingssystemen verdeelt het ADN de band van II B verder. Van II B1 via II B2 en II B3 naar II B worden de relevante veilige spleten kleiner. Dat maakt de aanduiding belangrijk bij de keuze van een vlamkerende voorziening.

Groep/subgroep in het ADNMESG-band in de ADN-tekstGetal binnen de band, alleen als rekenvoorbeeld
II B1≥ 0,85 mm tot en met ≤ 0,9 mm0,88 mm
II B2≥ 0,75 mm tot en met ≤ 0,85 mm0,80 mm
II B3≥ 0,65 mm tot en met ≤ 0,75 mm0,70 mm
II B≥ 0,5 mm tot en met ≤ 0,65 mm0,60 mm

De voorbeelden zijn bewust geen grenswaarden. De ADN-tabel geeft aangrenzende grenzen inclusief weer. Een meetwaarde precies op een grens, onzekerheid in een meting of een afgerond gegevensblad is geen basis om zelf een lichtere subgroep toe te kennen. De vastgestelde indeling en gecontroleerde informatie zijn bepalend.

Let goed op de volgorde: II B1 → II B2 → II B3 → II B betekent toenemende eisen binnen deze reeks. Het hoogste cijfer is hier niet het einde van de reeks: II B zonder cijfer dekt de volledige relevante II B-band af.

De aanduiding IIB3 is geen temperatuurklasse, zone of keuringscategorie. Een systeem kan voor IIB3 geschikt zijn en toch ongeschikt voor jouw toepassing vanwege bijvoorbeeld de stroomrichting, druk, temperatuur of de soort explosie waartegen het getest is.

8. Welke groep mag een beveiligingssysteem afdekken?

De toelichting op kolom 16 geeft de onderstaande volgorde voor autonome beveiligingssystemen. Lees een vinkje als: de explosiegroepvoorwaarde binnen deze vergelijking wordt afgedekt. Het is geen volledige toestemming voor het vervoer of voor elke montagewijze.

Systeem goedgekeurd voorLading IIALading IIB1Lading IIB2Lading IIB3Lading IIB
IIAJaNeeNeeNeeNee
IIB1JaJaNeeNeeNee
IIB2JaJaJaNeeNee
IIB3JaJaJaJaNee
IIBJaJaJaJaJa

Voorbeeld: een autonome beveiliging voor IIB3 kan op gasgroepniveau IIA, IIB1, IIB2 en IIB3 afdekken. Een stof waarvoor IIB nodig is, wordt daarmee niet afgedekt. Een goedkeuring voor IIB kan de genoemde lagere groepen wél afdekken.

Daarnaast moeten de voorziening en de installatie passen bij de toepassing: eindleiding of inleiding, deflagratie of detonatie, eventuele duurbrand, maximale bedrijfsdruk, temperatuur, drukverlies, afblaascapaciteit, materiaal en montagevoorschriften. Ook de scheepsstoffenlijst en alle overige ADN-eisen moeten kloppen.

9. Gasgroepgeschiktheid van elektrische apparatuur

Bij elektrische Ex-apparatuur gebruik je de hoofdgroepen IIA, IIB en IIC. De algemene dekkingsvolgorde is eenvoudig, zolang de certificering en alle andere gebruiksvoorwaarden worden gerespecteerd:

Markering van de apparatuurOp gasgroepniveau geschikt voorOp gasgroepniveau niet geschikt voor
IIAIIAIIB en IIC
IIBIIA en IIBIIC
IICIIA, IIB en IICGeen uitsluiting binnen deze drie groepen op basis van de gasgroep alleen

Een IIC-apparaat is dus niet automatisch overal aan boord inzetbaar. Als het voor een bepaalde zone onvoldoende bescherming biedt, een ongeschikte temperatuurklasse heeft of buiten zijn toegestane omgevingstemperatuur gebruikt wordt, is de beoordeling nog steeds negatief.

Voor intrinsiek veilige apparatuur hoort ook de volledige stroomkring bij de beoordeling. Een sensor, kabel, batterij en bijbehorende apparatuur moeten samen binnen de toegestane elektrische parameters blijven. Een willekeurige andere batterij of voeding kan de veiligheid veranderen, zelfs wanneer de behuizing een Ex-markering draagt.

Een markering zoals IIB + H₂ is een specifieke uitbreiding voor waterstof. Behandel die niet automatisch als een algemene IIC-goedkeuring voor alle IIC-stoffen. Lees de exacte certificaattekst.

10. Explosiegroep en temperatuurklasse zijn verschillend

De explosiegroep en de temperatuurklasse beschermen tegen verschillende ontstekingsmechanismen. De gasgroep is gekoppeld aan eigenschappen zoals vlamdoorslag en ontsteking door elektrische effecten. De temperatuurklasse gaat over de maximaal toegestane oppervlaktetemperatuur van apparatuur binnen de betreffende classificatie.

Temperatuurklasse van Ex-apparatuurMaximale oppervlaktetemperatuur
T1450 °C
T2300 °C
T3200 °C
T4135 °C
T5100 °C
T685 °C

Een hogere T-klasse betekent een lagere maximale oppervlaktetemperatuur. Apparatuur met T4 kan op temperatuurklasse-niveau een eis T3 afdekken; T3-apparatuur dekt een eis T4 niet af. Dat werkt alleen als de overige certificering en bedrijfssituatie eveneens passen.

Belangrijk voor het ADN: de bovenstaande algemene Ex-tabel is geen lijst met alle toegestane oppervlaktetemperaturen voor elk onderdeel van ieder tankschip. De scheepsvoorschriften kunnen aanvullende of strengere voorwaarden opleggen. In de relevante bepalingen van 9.3.x.53.1 worden bijvoorbeeld voor stoffen met T1 of T2 op de scheepsstoffenlijst aanvullende grenzen genoemd. Lees daarom de voorschriften voor het eigen scheepstype, de opstellingsplaats en eventuele overgangsbepalingen.

11. Explosiegroepen zijn geen zones

Een zone beschrijft de aanwezigheid van een explosieve atmosfeer in een gebied. De groep beschrijft eigenschappen van het gas of de damp. Een IIA-atmosfeer kan in zone 0, 1 of 2 voorkomen. Een IIC-markering vertelt op zichzelf niet voor welke zone een apparaat geschikt is.

Zone bij gas en dampAlgemene betekenisGebruikelijke EPL-koppeling bij gasapparatuur
0Een explosieve atmosfeer is voortdurend, gedurende lange perioden of vaak aanwezig.Ga
1Een explosieve atmosfeer kan bij normaal bedrijf af en toe aanwezig zijn.Ga of Gb
2Een explosieve atmosfeer is bij normaal bedrijf niet waarschijnlijk; als zij optreedt, duurt dit slechts kort.Ga, Gb of Gc

EPL betekent Equipment Protection Level. De tabel helpt om markeringen te begrijpen. De werkelijke indeling aan boord volgt uit het ADN, het schip en de toepasselijke documentatie. Teken niet zelf een standaardcirkel rondom ieder ventiel en noem die zone 1 zonder naar die voorschriften te kijken.

Zone 20, 21 en 22 hebben betrekking op brandbaar stof. De stofgroepen IIIA, IIIB en IIIC horen bij die systematiek. Verwar ze niet met de gasgroepen IIA, IIB en IIC uit kolom 16.

12. Een Ex-markering stap voor stap lezen

Een vereenvoudigd, fictief voorbeeld is II 2G Ex db IIB T4 Gb. Deze tekens geven samen meer informatie dan alleen het woord explosieveilig.

OnderdeelBetekenis in dit voorbeeld
IIATEX-apparatuurgroep voor toepassingen buiten mijnen met mijngasgevaar.
2GCategorie 2, voor een gasatmosfeer.
ExApparatuur met een beschermingswijze voor explosieve atmosferen.
dbDrukvaste behuizing met het daarbij behorende beschermingsniveau.
IIBGasgroepgeschiktheid.
T4Maximale oppervlaktetemperatuur 135 °C binnen de certificeringsvoorwaarden.
GbEquipment Protection Level voor gas.

Dit is een leesvoorbeeld, geen keuzeadvies voor een specifiek schip. Controleer ook het certificaatnummer, de toegestane omgevingstemperatuur en de instructies. Een X achter een certificaatnummer wijst op specifieke gebruiksvoorwaarden. Een U duidt op een Ex-component die niet zonder verdere beoordeling als compleet apparaat bedoeld is.

Bij een vlamkerende inrichting lees je de certificering van het beveiligingssysteem en de toepassingsvoorwaarden. Zoek daar niet automatisch dezelfde volledige markering als op een elektrische lamp.

13. Verschillende manieren van explosiebescherming

PrincipeBegrijpelijke uitlegWat moet je erbij controleren?
Drukvaste behuizing – Ex dEen eventuele interne explosie wordt door de behuizing beheerst; vlamdoorslag naar buiten wordt voorkomen door de gecertificeerde uitvoering.Vlamwegen, bouten, kabelinvoeren en beschadigingen. Openen of aanpassen kan de bescherming aantasten.
Intrinsieke veiligheid – Ex iDe elektrische energie in de beoordeelde stroomkring wordt begrensd zodat ontsteking wordt voorkomen onder de vastgelegde omstandigheden.Volledige stroomkring, barrières, kabelparameters, batterij en certificaatvoorwaarden.
Verhoogde veiligheid – Ex eDe uitvoering beperkt het ontstaan van ontoelaatbare temperaturen, vonken en vlambogen volgens het toepasselijke concept.Exacte uitvoering, aansluitingen, belasting, temperatuur en beschermingsniveau.
Overdrukbescherming – Ex pEen beschermgas en bewaakte overdruk of spoeling helpen te voorkomen dat een gevaarlijke atmosfeer de beschermde ruimte bereikt.Bewaking, spoelprocedure, druk en de vereiste reactie bij uitval.
Autonoom beveiligingssysteemBeperkt of stopt de gevolgen of voortplanting van een explosie via een daarvoor gecertificeerde voorziening.Explosiegroep/subgroep, soort explosie en de volledige installatievoorwaarden.

Niet alle concepten zijn geschikt voor elke zone of toepassing. De beschermingswijze moet volledig worden gelezen, inclusief het bijbehorende niveau. Een apparaat is ook niet alleen veilig doordat een verkoper het robuust, waterdicht of industrieel noemt.

14. Vlamkerende voorzieningen en ventielen aan boord

Een vlamkerende inrichting is bedoeld om de voortplanting van een vlam te verhinderen binnen haar gecertificeerde toepassing. In bepaalde uitvoeringen wordt warmte afgevoerd via een speciaal element met nauwe passages. De vorm, doorgangen en materiaalkeuze zijn onderdeel van het beproefde ontwerp.

Deflagratie, detonatie en duurbrand

Bij een deflagratie beweegt de verbranding zich met een snelheid onder de geluidssnelheid ten opzichte van het onverbrande mengsel. Een detonatie heeft een schokgolf en vraagt een andere beoordeling. Een voorziening die alleen voor deflagratie beproefd is, is niet automatisch geschikt tegen detonatie.

Een korte vlamdoorslagproef zegt bovendien niet automatisch dat een systeem een langdurig brandende vlam aan de buitenzijde kan weerstaan. Als bescherming tegen duurbrand nodig is, moet die geschiktheid afzonderlijk blijken uit de certificering.

Een drukventiel is niet vanzelf een vlamkering

Een overdrukventiel beschermt tegen een te hoge tankdruk; een onderdrukventiel helpt een ontoelaatbare onderdruk te voorkomen. Bescherming tegen vlamdoorslag is een eigen functie. In een goedgekeurde uitvoering kunnen functies gecombineerd zijn, maar een gewoon drukventiel is daarmee nog niet een gecertificeerd autonoom beveiligingssysteem.

Bij leidingsystemen zijn de plaats van montage, stroomrichting, leidingconfiguratie en eventuele beperkingen aan de afstand tot een ontstekingsbron belangrijk. Een product met de juiste subgroep kan verkeerd geïnstalleerd alsnog ongeschikt zijn.

Onderhoud is onderdeel van de veiligheid

Vervuiling, kristallisatie, ijsvorming, corrosie en beschadigingen kunnen de werking beïnvloeden. Een verstopt element kan ook een gevaar voor de drukhuishouding vormen. Reinig, inspecteer en vervang volgens de instructies van de fabrikant en het onderhoudsplan. Gebruik de voorgeschreven onderdelen en verander de vlamkerende doorgangen niet.

15. Explosiegroep, vlampunt, LEL en zelfontbranding

BegripWaar gaat het over?Waarom is het anders dan de explosiegroep?
VlampuntDe laagste temperatuur waarbij een vloeistof onder bepaalde proefomstandigheden voldoende damp afgeeft voor een ontvlambaar mengsel.Geeft informatie over dampvorming; bepaalt niet op zichzelf IIA, IIB of IIC.
ZelfontbrandingstemperatuurDe temperatuur waarbij het mengsel onder proefomstandigheden zonder externe vonk kan ontsteken.Heeft betrekking op temperatuurklasse en hete oppervlakken.
LEL / onderste explosiegrensDe onderste concentratiegrens van het brandbare mengsel in lucht onder de aangegeven omstandigheden.Beschrijft concentratie, geen gasgroep.
UEL / bovenste explosiegrensDe bovenste concentratiegrens onder de aangegeven omstandigheden.Een mengsel kan door verdunning alsnog explosief worden.
MESGEen gestandaardiseerde stofeigenschap die de overdracht van ontsteking door een spleet betreft.Wordt in het ADN gebruikt voor de indeling in kolom 16.
GevarenklasseDe vervoerstechnische indeling van de stof, bijvoorbeeld klasse 2 of 3.Is een andere classificatie met een ander doel.

Een waarde in procent LEL op een gasmeter is niet hetzelfde als volumeprocent gas. De meter kan afhankelijk zijn van kalibratiegas, meetprincipe, correctiefactoren en voldoende zuurstof. Kies de meter voor de stoffen en de omstandigheden en volg de meetprocedure. Een Ex-goedgekeurde meter meet niet automatisch alle stoffen correct.

16. Mengsels, onbekende gegevens en bijzondere bepaling 44

Een mengsel beoordeel je niet uitsluitend op de bekendste component of op de handelsnaam. De damp boven een vloeistof kan een andere samenstelling hebben dan de vloeistof zelf. Samenstelling, verontreinigingen en bedrijfsomstandigheden kunnen van belang zijn voor de juiste indeling.

De ADN-indelingscriteria noemen II B wanneer explosiebescherming vereist is en de relevante gegevens voor indeling niet beschikbaar zijn. Dat is een regel binnen de beschreven indelingsprocedure, geen bewijs dat een aantoonbaar IIC-gas met IIB-beveiliging veilig wordt.

Bijzondere bepaling 44 in de toelichting op kolom 20 stelt voor de posities waarop zij van toepassing is eisen aan meetgegevens of gecontroleerde informatie voor indeling in IIA of een genoemde IIB-subgroep. Controleer of jouw specifieke tabelpositie naar deze bepaling verwijst.

Een leverancier die zegt dat het product ongeveer op een eerdere lading lijkt, levert daarmee nog geen gecontroleerde indelingsinformatie. Leg ontbrekende of tegenstrijdige informatie voor aan de verantwoordelijke deskundige. Ken zelf geen lichtere groep toe om een lading passend te maken bij de bestaande uitrusting.

Een SDS helpt om de stof te herkennen en gevaren te begrijpen, maar vermeldt niet altijd de explosiegroep of MESG. Kijk naar stofidentiteit, samenstelling, fysische eigenschappen en vervoersinformatie. Vul ontbrekende informatie aan met passende technische gegevens en de juiste ADN-tabelpositie.

17. Uitgewerkte praktijkvoorbeelden

A. Benzine en een draagbare lamp

Voor de juiste UN 1203-positie lees je in tabel C onder andere II A en T3. Een lamp met IIB T4 dekt op groep- en temperatuurklasse-niveau IIA en T3 af. Je moet daarna nog vaststellen of de lamp geschikt is voor de zone, de omstandigheden, het gebruik aan boord en alle toepasselijke ADN-eisen. Een normale bouwlamp met alleen IP65 geeft die Ex-geschiktheid niet aan.

B. Kolom 16 vermeldt II B [II B3]

Je beoordeelt de elektrische apparatuur met de hoofdgroep IIB. Voor het autonome beveiligingssysteem beoordeel je de subgroep IIB3. Een IIB3-beveiliging dekt die subgroep op gasgroepniveau af; een IIB2-beveiliging niet. Een IIB-beveiliging kan de subgroep ook afdekken, wanneer de overige voorwaarden kloppen.

C. De beveiliging is IIB3, de lading vraagt IIB

De gasgroepvoorwaarde wordt niet afgedekt. Het feit dat beide aanduidingen met IIB beginnen is onvoldoende. Neem de lading niet als passend aan voordat de uitrusting en toelating correct zijn beoordeeld.

D. IIC T3 bij een eis IIB T4

IIC dekt de hoofdgroep IIB af. Maar T3 laat een hogere oppervlaktetemperatuur toe dan T4. De twee controles geven dus een verschillend antwoord: de groep past, de temperatuurklasse niet. IIC maakt het apparaat hier niet automatisch bruikbaar.

E. Een IIB2-systeem bij een IIB1-lading

Volgens de dekkingsvolgorde van kolom 16 dekt IIB2 ook IIB1 af. Controleer vervolgens de gecertificeerde toepassing, druk, temperatuur, afblaascapaciteit en montage. De uitkomst van de groepsvergelijking is nog geen complete ladinggoedkeuring.

F. Een gasmeter met de juiste Ex-markering

De markering zegt iets over veilig gebruik in de aangegeven atmosfeer. Of de meter de ladingdamp juist detecteert, is een tweede vraag. Controleer sensor, kalibratie, correcties en meetvoorwaarden. Veiligheid tegen ontsteking en meetgeschiktheid zijn afzonderlijke eigenschappen.

G. Een leeg schip na een IIB-lading

Leeg betekent niet dat de damp van de vorige lading verdwenen is. Gebruik het leeg zijn niet als argument om gewone elektrische apparatuur toe te laten. Volg de geldende procedures voor reinigen, ontgassen, metingen en vrijgave.

H. Vervanging door een ventiel met dezelfde subgroep

De markering IIB3 op oud en nieuw maakt ze niet vanzelf uitwisselbaar. De uitvoering kan verschillen in beschermingsfunctie, drukinstelling, capaciteit, stroomrichting, materiaal of goedgekeurde opstelling. Een vervanging vraagt beoordeling van het volledige systeem.

18. Controle aan boord en taakverdeling

De groepscontrole wordt het duidelijkst als iedereen weet welk onderdeel hij controleert. De precieze verantwoordelijkheden blijven afhangen van de organisatie, taakafspraken en ADN-verplichtingen.

BetrokkenePraktische bijdrage aan de controle
Afzender / leverancierLevert correcte stofidentiteit, samenstelling, vervoersinformatie en benodigde gecontroleerde technische gegevens.
Schipper / verantwoordelijke voor de operatieControleert of de lading en werkzaamheden passen bij schip, scheepsstoffenlijst, uitrusting en procedures.
ADN-deskundige / veiligheidsadviseur binnen zijn taakHelpt bij het lezen van eisen en het behandelen van afwijkingen of ontbrekende gegevens.
BemanningGebruikt toegelaten apparatuur, volgt de procedures en meldt beschadiging, lekkage, onduidelijke markeringen en defecten.
Technische dienst / bevoegde onderhoudspartijControleert certificering, technische geschiktheid, montage, inspectie en vervangende onderdelen.
Terminal / ontvangende installatieStemt de verbindingen, dampafvoer, veiligheidsvoorzieningen en operatie met het schip af.
  1. Identiteit: zijn stof, mengsel, UN-positie en tabelrij vastgesteld?
  2. Eisen: zijn groep, subgroep, temperatuurklasse en aanvullende bepalingen gelezen?
  3. Schip: past de lading binnen de scheepsstoffenlijst en overige toelating?
  4. Apparatuur: passen hoofdgroep, temperatuurklasse, zone en gebruiksvoorwaarden?
  5. Autonome systemen: passen subgroep en de volledige gecertificeerde toepassing?
  6. Conditie: zijn inspectie en onderhoud in orde en zijn er geen beschadigingen of blokkades?
  7. Afstemming: sluiten verbindingen en werkafspraken met de wal aan op de beoordeling?
  8. Afwijking: is bij ontbrekende informatie of een mismatch eerst duidelijkheid verkregen?

19. Veelgemaakte fouten en hoe je ze voorkomt

Verkeerde gedachteJuiste uitleg
IIA is nauwelijks gevaarlijk.IIA kan zeer ernstige branden en explosies veroorzaken. De groep is geen algemene risicoscore.
IIB3 is hetzelfde als IIB.IIB3 is een subgroep voor de bedoelde autonome systemen; IIB omvat een strengere band.
IIC betekent geschikt voor elke zone.De zonegeschiktheid wordt afzonderlijk beoordeeld.
T6 is heter dan T4.T6 staat juist voor een lagere maximale oppervlaktetemperatuur.
Een CE-logo of IP68 is genoeg.CE of waterdichtheid alleen geeft geen volledige Ex-geschiktheid aan.
Een Ex-gasmeter meet alles.Meetgeschiktheid, kalibratie en Ex-geschiktheid zijn verschillende zaken.
Een leeg schip heeft geen explosiegevaar.Ladingresten en damp kunnen nog aanwezig zijn.
Een nieuw ventiel met dezelfde groep past altijd.Ook functie, capaciteit, druk, temperatuur, montage en certificaatvoorwaarden moeten passen.
Een lagere groep kan als de concentratie nu laag is.Een momentmeting vervangt geen vereiste bescherming of vastgelegde werkprocedure.
De SDS is de volledige ladingtoelating.De juiste ADN-positie, scheepsstoffenlijst en overige voorschriften blijven nodig.

20. Zelf controleren of je het begrijpt

Lees de vraag en open daarna de uitleg. Dit zijn leervoorbeelden; ze vervangen geen beoordeling van een werkelijke installatie.

Een stof is II B [II B2]. Welke aanduiding gebruik je voor een elektrische lamp?

De hoofdgroep IIB. De waarde IIB2 tussen de haken is bedoeld voor de toepasselijke autonome beveiligingssystemen. Controleer voor de lamp ook temperatuurklasse, zone en certificaatvoorwaarden.

Een autonoom systeem is IIB3. Dekt dit IIB1 af?

Ja, op groepniveau volgens de dekkingsvolgorde uit de toelichting op kolom 16. Alle andere eisen moeten ook passen.

Een autonoom systeem is IIB1. Dekt dit IIB3 af?

Nee. IIB3 vraagt binnen deze reeks strengere gasgroepgeschiktheid dan IIB1.

Een apparaat is IIC T4. Is daarmee elke IIB-toepassing toegestaan?

Nee. De gasgroep IIB wordt afgedekt en T4 kan op temperatuurklasse-niveau passen, maar zone, omstandigheden, beschermingswijze en ADN-voorschriften moeten afzonderlijk beoordeeld worden.

Wat betekent MESG 0,70 mm in een lesvoorbeeld?

Het getal ligt binnen de weergegeven IIB3-band voor autonome systemen. Het is een proefeigenschap van het mengsel, geen zelfgekozen constructiemaat voor een ventiel. Gebruik voor een echte indeling gecontroleerde gegevens.

Is een gasgroep hetzelfde als een ADN-gevarenklasse?

Nee. De gevarenklasse is de vervoerstechnische classificatie. De gasgroep is een aparte technische indeling voor explosiebescherming.

Waarom staan kolom 15 en 16 naast elkaar?

Omdat temperatuurklasse en explosiegroep beide nodig kunnen zijn voor de keuze van apparatuur. De ene eigenschap vervangt de andere niet.

Waarvoor dient bijzondere bepaling 44?

Voor de tabelposities die ernaar verwijzen stelt zij voorwaarden aan meetgegevens of gecontroleerde informatie voor de aangegeven lichtere indelingen. Je moet altijd de volledige bepaling bij de juiste positie lezen.

21. Begrippenlijst

BegripBetekenis
Explosieve atmosfeerEen mengsel met lucht waarin verbranding zich na ontsteking onder de bedoelde omstandigheden kan voortplanten.
ExplosiegroepTechnische indeling van brandbare gassen en dampen voor de keuze van passende bescherming.
MESGGrootste experimenteel bepaalde veilige spleet volgens een gestandaardiseerde proef.
MIC-verhoudingVerhouding van de minimale ontstekingsstroom van een gas tot die van het referentiegas in de betreffende proef.
Intrinsiek veiligBeschermingsprincipe waarbij de elektrische energie in de beoordeelde stroomkring wordt begrensd.
VlamdoorslagOverdracht van een ontsteking of vlam naar een andere ruimte of een verder deel van een systeem.
Autonoom beveiligingssysteemSysteem dat bedoeld is om explosies te stoppen of hun gevolgen te beperken, met een eigen beveiligingsfunctie.
DeflagratieVerbranding met voortplanting onder de geluidssnelheid ten opzichte van het onverbrande mengsel.
DetonatieExplosieve voortplanting met een schokgolf.
DuurbrandLangdurige brandbelasting waarvoor afzonderlijke geschiktheid nodig kan zijn.
EPLEquipment Protection Level: het beschermingsniveau van apparatuur.
TemperatuurklasseClassificatie die verband houdt met zelfontbranding en de maximale oppervlaktetemperatuur van apparatuur.

22. Snel werken met het ADN-boek

Maak bij het leren onderscheid tussen vinden, lezen en toepassen. De codes uit je hoofd kennen helpt, maar het juiste artikel en de juiste tabelrij vinden is minstens zo belangrijk.

  1. Begin bij hoofdstuk 3.2, tabel C en de juiste stofpositie.
  2. Lees in 3.2.3.1 de toelichting op kolom 16 wanneer een aanduiding onduidelijk is.
  3. Vergelijk hoofdgroep en subgroep afzonderlijk.
  4. Controleer temperatuurklasse in kolom 15 en explosiebescherming in kolom 17.
  5. Lees de toepasselijke aanvullende bepalingen uit kolom 20.
  6. Ga vervolgens naar de voorschriften voor het scheepstype: 9.3.1 voor type G, 9.3.2 voor type C en 9.3.3 voor type N.
  7. Bekijk onder meer de toepasselijke bepalingen over oppervlaktetemperaturen en apparatuur in 9.3.x.51 en 9.3.x.53, plus de bepalingen voor de betrokken tank- en leidingvoorzieningen.
  8. Controleer toepasselijke overgangsregels en de scheepsdocumenten.

Deze pagina is uitgewerkt op basis van ADN 2025. Gebruik bij een echte operatie steeds de geldende tekst, toepasselijke correcties, bijzondere afspraken en scheepsdocumentatie. Een uitlegpagina geeft geen afzonderlijke vrijgave voor laden, lossen, ontgassen of het betreden van een ruimte.