De gevarenklassen in het ADN
Wat betekent een klassenummer? Welke gevaren horen erbij? Leer de verschillende klassen herkennen en begrijp wat je ermee moet doen bij het lezen van productgegevens en vervoersdocumenten.
Zo wordt de theorie duidelijk
Een gevarenklasse is een ingang naar de vervoersregels. Leer van een klasse naar het juiste product en de toepasselijke voorschriften te gaan, zonder alleen op een etiket te gokken.
Een stof kan een hoofdgevaar én bijkomende gevaren hebben.
Klasse, classificatiecode en verpakkingsgroep zijn verschillende gegevens.
De volledige productindeling is nodig om de juiste tabelrij te kiezen.
Eén naam vertelt niet het hele verhaal
Een handelsnaam is handig op een bestelling, maar niet altijd voldoende voor de vervoersindeling. De samenstelling, concentratie en toestand kunnen invloed hebben op de juiste positie in het ADN. Twee producten met een vergelijkbare naam hoeven daarom niet dezelfde vervoersvoorwaarden te hebben.
Werk vanuit de vastgestelde productgegevens en het vervoersdocument. Vergelijk die met de juiste positie in tabel A en bij tankvaart met tabel C. Ga een ontbrekende indeling niet zelf invullen op basis van kleur, geur of één CLP-pictogram.
Vier gegevens die samen betekenis krijgen
| Gegeven | Wat helpt het je begrijpen? |
|---|---|
| UN-nummer en vervoersnaam | Welke vervoerspositie van toepassing is. |
| Klasse | Tot welke soort transportgevaar het product behoort. |
| Classificatiecode | De nadere indeling binnen de betreffende klasse. |
| Verpakkingsgroep, waar toegekend | De gevaarsgraad binnen het betreffende systeem. |
Niet elke klasse gebruikt een verpakkingsgroep. Een ontbrekende verpakkingsgroep is dus niet automatisch een onvolledig document. Controleer wat voor de concrete positie is voorgeschreven.
Ook het bijkomende gevaar moet je meenemen
Een brandbare vloeistof kan daarnaast giftig of bijtend zijn. Een aanpak die alleen ontsteking voorkomt, beschermt dan niet vanzelf tegen inademing of huidcontact. Bijkomende etiketten en productgegevens zijn daarom geen versiering.
Maak bij een oefenvraag twee kolommen: ‘welk gevaar?’ en ‘wat betekent dit voor de voorbereiding?’ Bijvoorbeeld brandbaarheid tegenover ontstekingsbronnen, of giftigheid tegenover blootstelling en geschikte bescherming. De precieze maatregelen volgen daarna uit het ADN, de productinformatie en de taak.
De klasse kiest niet zelfstandig het hele vervoer
‘Klasse 3’ alleen vertelt je nog niet welk schip, welke verpakking of welke vrijstelling mag worden gebruikt. Bijzondere bepalingen, hoeveelheid, vervoerswijze en productvariant kunnen het antwoord veranderen. Ook klasse 9 is geen verzamelbak voor ongevaarlijke goederen: binnen die klasse vallen verschillende specifieke gevaren.
Een goede examenuitleg noemt daarom niet alleen de klasse, maar laat de zoekroute zien. Zoek de stof, lees de volledige rij en volg de verwijzingen. Zo kun je uitleggen waarom een regel juist bij deze lading hoort.
Twee etiketten, twee aandachtspunten
Fictieve situatie: op het vervoersdocument staan voor een vloeistof een brandbaarheidsgevaar en een bijkomend giftigheidsgevaar. Een collega zegt: ‘We hebben geen vonken, dus de voorbereiding is klaar.’ Wat ontbreekt?
Bekijk de uitleg
De blootstelling aan de giftige stof is nog niet beoordeeld. Ontstekingsbeheersing is maar één onderdeel. De juiste productgegevens, taak, mogelijke emissies, meetbehoefte en passende bescherming moeten ook worden betrokken bij de voorbereiding.
Test je begrip
Probeer eerst zelf een antwoord te geven. Open daarna de toelichting.
Heeft iedere gevaarlijke stof een verpakkingsgroep?
Nee. Of een verpakkingsgroep wordt gebruikt, hangt af van de klasse en de specifieke indeling.
Mag je de vervoersklasse rechtstreeks uit een CLP-pictogram afleiden?
Nee. CLP en ADN hebben verschillende doelen en indelingsregels.
Waarom lees je de volledige tabelrij?
Omdat de klasse alleen niet alle voorwaarden, bijzondere bepalingen en verwijzingen geeft.
Van begrijpen naar toepassen
- Herken alle gevaren.
- Verwar de indelingsgegevens niet.
- Onderbouw je antwoord met de juiste tabelrij.
Bronnen bij deze uitleg
- ADN 2025 – Nederlandse tekst
Officiële Nederlandse tekst; lees steeds de toepasselijke bepalingen en tabelrij.
- UNECE – ADN 2025 en gepubliceerde correcties
Officiële uitgave en overzicht van gepubliceerde correcties.
Volledige uitleg en hulpmiddelen
Bekijk hieronder de aanvullende uitleg, illustraties en hulpmiddelen bij dit onderwerp.
↑ Terug naar de leeruitlegEen klasse vertelt welk soort gevaar je tegenkomt
Het ADN deelt gevaarlijke goederen in naar hun gevaarseigenschappen. Een brandbare vloeistof is een ander soort gevaar dan een bijtende vloeistof of een infectieuze stof. Het klassenummer helpt je die verschillen herkennen.
De hoofdnummering loopt van 1 tot en met 9. Doordat 4, 5 en 6 zijn opgesplitst, kom je in het overzicht 13 klassen tegen: 1, 2, 3, 4.1, 4.2, 4.3, 5.1, 5.2, 6.1, 6.2, 7, 8 en 9.
Klassenummer en etiket geven een eerste beeld van de gevaren.
De stof kan naast het hoofdgevaar ook bijkomende gevaren hebben.
Gebruik de exacte productpositie en alle bijbehorende vervoersvoorschriften.
Hoofdstuk 2.2 bevat de bijzondere indelingsbepalingen per klasse. Hoofdstuk 2.1 geeft de algemene classificatieregels. Deze les legt de indeling uit; de vervoertoelating, scheepsgeschiktheid en laadvoorwaarden moet je vervolgens uit de toepasselijke voorschriften en tabellen halen.
Een hoger klassenummer betekent niet automatisch een groter of kleiner gevaar. Klasse 1 en klasse 9 beschrijven verschillende soorten gevaar; ze vormen geen rapportcijfer voor veiligheid.
Alle klassen in één overzicht
Klik op een klasse om direct naar de uitgebreide uitleg en de bijbehorende etiketten te gaan.
| Klasse | Soort gevaar | Randnummer |
|---|---|---|
| 1 | Ontplofbare stoffen en voorwerpen | 2.2.1 |
| 2 | Gassen | 2.2.2 |
| 3 | Brandbare vloeistoffen | 2.2.3 |
| 4.1 | Brandbare vaste en bijzondere reactieve stoffen | 2.2.41 |
| 4.2 | Voor zelfontbranding vatbare stoffen | 2.2.42 |
| 4.3 | Stoffen die met water brandbare gassen ontwikkelen | 2.2.43 |
| 5.1 | Oxiderende stoffen | 2.2.51 |
| 5.2 | Organische peroxiden | 2.2.52 |
| 6.1 | Giftige stoffen | 2.2.61 |
| 6.2 | Infectieuze stoffen | 2.2.62 |
| 7 | Radioactieve stoffen | 2.2.7 |
| 8 | Bijtende stoffen | 2.2.8 |
| 9 | Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen | 2.2.9 |
Deze begrippen moet je uit elkaar houden
Gevarenklasse
Het soort hoofdgevaar. Bijvoorbeeld klasse 3 voor brandbare vloeistoffen.
UN-nummer
Een identificatienummer van vier cijfers voor een stof, voorwerp of algemene positie. Het nummer identificeert de vervoerspositie; het is geen maat voor de ernst van het gevaar.
Juiste vervoersnaam
De officiële benaming voor het vervoer. Een handelsnaam op een vat is niet automatisch de juiste vervoersnaam.
Classificatiecode
Een nadere beschrijving binnen een klasse, bijvoorbeeld van de toestand of combinatie van gevaren. De betekenis en opbouw verschillen per klasse.
Gevaarsetiket
Het zichtbare model voor een gevaar. Er kunnen meerdere etiketten nodig zijn. De nummers 2.1, 2.2 en 2.3 zijn modellen voor gasgevaren binnen klasse 2.
Verpakkingsgroep
Bij de klassen waarvoor deze indeling geldt: I = groot gevaar, II = middelmatig gevaar en III = gering gevaar. Niet iedere klasse krijgt een verpakkingsgroep. “Gering” blijft een gevaarlijke-goederenindeling.
Verpakkingsgroepen worden, voor zover de toepasselijke criteria dat voorschrijven, gebruikt bij onder meer klasse 3, 4.1 (met uitzonderingen), 4.2, 4.3, 5.1, 6.1, 8 en 9. Klasse 1 heeft subklassen en compatibiliteitsgroepen; klasse 2 heeft een eigen gasindeling; klasse 5.2 heeft een type-indeling; klasse 6.2 heeft onder meer categorie A en B; klasse 7 heeft eigen categorieën en indices.
Methanol, UN 1230, heeft klasse 3 als hoofdklasse en een bijkomend giftig gevaar van klasse 6.1. Je moet dus zowel brandbaarheid als giftigheid meenemen. Eén klassenummer bekijken is niet voldoende.
Vervoeretiketten en productpictogrammen
De ruitvormige vervoeretiketten van het ADN zijn niet hetzelfde als de rood omrande CLP-pictogrammen op een productverpakking. Ook bij dezelfde stof kunnen beide systemen naast elkaar een rol hebben. Een CLP-pictogram alleen levert geen volledige ADN-classificatie op.
Klasse 1 — Ontplofbare stoffen en voorwerpen
Wat betekent dit?
Bij deze klasse gaat het om stoffen en voorwerpen die een ontploffing of een pyrotechnisch effect kunnen veroorzaken. Een pyrotechnisch effect is bijvoorbeeld licht, geluid, warmte, gas of rook. Denk aan bepaalde soorten vuurwerk, springstoffen en munitie. De gevolgen kunnen bestaan uit een drukgolf, rondvliegende delen, brand en intense hitte.
Een brandbare damp die met lucht kan ontploffen is niet om die reden klasse 1. Benzine blijft bijvoorbeeld een brandbare vloeistof van klasse 3. Bij klasse 1 zit het ontplofbare of pyrotechnische karakter in de stof of het voorwerp zelf.
| Subklasse | In begrijpelijke taal |
|---|---|
| 1.1 | Gevaar voor massaontploffing: vrijwel de hele lading kan bijna gelijktijdig ontploffen. |
| 1.2 | Gevaar voor scherfwerking, zonder gevaar voor massaontploffing. |
| 1.3 | Brandgevaar met gering gevaar voor luchtdrukwerking, scherfwerking of beide; geen gevaar voor massaontploffing. |
| 1.4 | Gering ontploffingsgevaar. De gevolgen zijn in hoofdzaak beperkt tot de verpakking; de klasse blijft gevaarlijk. |
| 1.5 | Zeer weinig gevoelige stoffen die wel gevaar voor massaontploffing hebben. |
| 1.6 | Uiterst weinig gevoelige voorwerpen zonder gevaar voor massaontploffing. |
De compatibiliteitsgroep wordt met een letter aangegeven. Bij bijvoorbeeld 1.4S is 1.4 de subklasse en S de compatibiliteitsgroep. Die letter is belangrijk bij samenladen. Alleen hetzelfde klassenummer vergelijken is daarvoor onvoldoende.
Beoordeel de volledige classificatiecode, samenladingsregels en hoeveelheidsgrenzen. Voorkom stoten, ongeoorloofde warmte en ontstekingsbronnen volgens de toepasselijke voorschriften.
Om te onthouden: “Weinig gevoelig” betekent niet dat een eventuele ontploffing weinig schade aanricht.
Klasse 2 — Gassen
Wat betekent dit?
Gassen kunnen samengeperst, vloeibaar gemaakt, sterk gekoeld vloeibaar gemaakt of opgelost worden vervoerd. De klasse omvat ook bepaalde voorwerpen met gas, zoals spuitbussen. Een gas kan dus tijdens het vervoer geheel of gedeeltelijk vloeibaar in een houder aanwezig zijn.
Er zijn drie bekende etiketmodellen: 2.1 brandbare gassen, 2.2 niet-brandbare, niet-giftige gassen en 2.3 giftige gassen. Het gaat om etiketnummers binnen klasse 2, niet om drie losstaande hoofdklassen. Gasdruk, zuurstofverdringing, koude en bijkomende gevaren blijven daarnaast belangrijk.
2.1: brandbaar
Bijvoorbeeld propaan. Een lekkage kan met lucht een brandbaar of explosief mengsel vormen. Een vonk kan genoeg zijn voor ontsteking.
2.2: niet-brandbaar, niet-giftig
Bijvoorbeeld stikstof. Dit kan zuurstof verdringen. Zuurstof zelf valt ook onder klasse 2, maar bevordert brand en heeft een bijkomend oxiderend gevaar.
2.3: giftig
Bijvoorbeeld chloor. Inademing kan ernstige vergiftiging veroorzaken. Andere gevaren, zoals bijtende werking, kunnen erbij komen.
De classificatiecode
Een combinatie van een cijfer en letters beschrijft de toestand en gevaarseigenschappen. Letters zoals F, T, O en C verwijzen naar brandbaar, giftig, oxiderend en bijtend. Lees de volledige code bij de juiste positie.
Controleer de volledige gasindeling en alle bijkomende gevaren. Houd rekening met druk en eventueel extreem lage temperatuur. Een besloten ruimte mag je niet veilig noemen op basis van geur of de afwezigheid van rook.
Om te onthouden: Niet-brandbaar en niet-giftig is iets anders dan ongevaarlijk. Voor gassen wordt geen verpakkingsgroep I, II of III toegekend.
Klasse 3 — Brandbare vloeistoffen
Wat betekent dit?
Een brandbare vloeistof kan dampen afgeven die met lucht ontbranden. Bekende voorbeelden zijn benzine, ethanol en aceton. Voor brand is meestal vooral de damp boven de vloeistof belangrijk: het gevaar blijft dus niet netjes binnen de rand van een zichtbare plas.
Het vlampunt is de laagste temperatuur waarbij onder de voorgeschreven proef voldoende damp ontstaat om te kunnen ontsteken. Het is niet hetzelfde als de temperatuur waarbij de stof vanzelf ontbrandt. De algemene criteria omvatten onder meer vloeistoffen met een vlampunt van ten hoogste 60 °C; het ADN bevat uitzonderingen en aanvullende bepalingen.
2.2.3.1.1 omvat voor vervoer in tankschepen ook stoffen met een vlampunt hoger dan 60 °C die binnen 15 K onder hun vlampunt verwarmd worden aangeboden of vervoerd, en niet elders genoemde stoffen met een ontstekingstemperatuur van ten hoogste 200 °C. Kijk daarom verder dan alleen de algemene grens van 60 °C.
Ook bepaalde vloeibare ontplofbare stoffen waarvan het explosieve karakter is onderdrukt, vallen onder deze klasse. De samenstelling en toestand moeten daarbij blijven voldoen aan de indeling.
Bij veel vloeistoffen spelen vlampunt en beginkookpunt een rol bij de verpakkingsgroep. Bijkomende gevaren kunnen de uiteindelijke indeling beïnvloeden.
Voorkom ontstekingsbronnen en beoordeel dampvorming, ventilatie en meetgegevens. Gebruik de juiste tabelpositie voor de werkelijke productvariant en vervoertemperatuur.
Om te onthouden: Een vloeistof die op kamertemperatuur weinig damp afgeeft, kan bij verwarming een veel groter brandgevaar vormen.
Klasse 4.1 — Brandbare vaste en bijzondere reactieve stoffen
Wat betekent dit?
Deze klasse is breder dan alleen vaste stoffen die makkelijk branden. Zij omvat brandbare vaste stoffen, zelfontledende stoffen, polymeriserende stoffen en vaste ontplofbare stoffen in niet-explosieve toestand. Ook sommige zelfontledende vloeistoffen vallen onder 4.1.
Een brandbare vaste stof kan door een ontstekingsbron of wrijving gaan branden. Een zelfontledende stof kan door een chemische ontleding warmte ontwikkelen, ook zonder zuurstof uit de lucht. Bij polymerisatie verbinden kleine moleculen zich tot grotere moleculen; een ongecontroleerde reactie kan veel warmte en druk veroorzaken.
Brandbaar vast materiaal
Zwavel is een herkenbaar voorbeeld. De vorm, korrelgrootte en specifieke positie kunnen invloed hebben op de beoordeling.
Reactieve stoffen
Bij bepaalde producten zijn een stabilisator of temperatuurbeheersing van belang. De handelsnaam alleen vertelt niet of deze voorwaarden nodig zijn.
Een ontplofbare stof kan door bevochtiging of een andere behandeling minder gevoelig zijn gemaakt. Het verlies van die beschermende toestand, bijvoorbeeld door uitdrogen, kan het gevaar veranderen. Dat is een andere situatie dan een gewone brandbare vaste stof.
Controleer welk onderdeel van klasse 4.1 van toepassing is. Beoordeel temperatuurvoorwaarden, stabilisatie en gevoeligheid voor verontreiniging aan de hand van de specifieke positie.
Om te onthouden: Het rood-witte etiket zegt niet dat elk product van 4.1 met dezelfde methode behandeld of geblust kan worden.
Klasse 4.2 — Voor zelfontbranding vatbare stoffen
Wat betekent dit?
Deze stoffen kunnen zonder een vlam van buitenaf gaan branden. Het ADN maakt onderscheid tussen pyrofore stoffen en voor zelfverhitting vatbare stoffen. Bij beide speelt contact met lucht een belangrijke rol.
Pyrofore stoffen kunnen zelfs in kleine hoeveelheden binnen vijf minuten bij contact met lucht ontbranden. Zelfverhittende stoffen ontwikkelen geleidelijk warmte. Bij grotere hoeveelheden en voldoende tijd kan die warmte zich ophopen, waardoor uiteindelijk brand ontstaat.
Een begrijpelijk beeld is een grote hoop materiaal waarin meer warmte wordt gemaakt dan weg kan. Van buiten kan het nog rustig lijken, terwijl de temperatuur binnenin stijgt. Niet ieder product dat ooit warm kan worden valt automatisch onder 4.2: de indelingscriteria en beproevingen bepalen dat.
Voorbeelden zijn witte of gele fosfor en bepaalde voor zelfverhitting vatbare koolstoffen. Het type materiaal en de daadwerkelijke eigenschappen bepalen welke positie van toepassing is.
Bij 4.2 staat spontane ontbranding of zelfverhitting door contact met lucht centraal. Bij 4.1 kan brandbaarheid of een andere reactieve eigenschap bepalend zijn.
Beoordeel voorschriften voor verpakking, contact met lucht en temperatuur. Open of behandel een beschadigde verpakking niet op eigen initiatief; bijkomende gevaren kunnen aanwezig zijn.
Om te onthouden: Een hoop materiaal hoeft niet eerst een externe vonk te krijgen om gevaarlijk heet te worden.
Klasse 4.3 — Stoffen die met water brandbare gassen ontwikkelen
Wat betekent dit?
Deze stoffen reageren met water en maken daarbij brandbaar gas. Dat gas kan met lucht een explosief mengsel vormen. Niet alleen een emmer water is van belang: regen, lekkage, vocht en een verkeerd gekozen blusmiddel kunnen de reactie ook starten.
Een herkenbaar voorbeeld is calciumcarbide, dat bij contact met water acetyleen vormt. Ook natrium is een voorbeeld van een stof met gevaarlijke reactie met water. De reactie kan naast gasvorming warmte en andere schadelijke effecten veroorzaken.
Deze klasse heeft een eigen indeling naar de snelheid van gasontwikkeling en de ernst van de reactie. Sommige stoffen hebben daarnaast giftige of bijtende eigenschappen. De stof kan vast of vloeibaar zijn.
Bij 4.2 staat lucht en zelfverhitting centraal. Bij 4.3 is water de belangrijke aanleiding voor het ontstaan van brandbaar gas. Een product kan daarnaast meerdere gevaren hebben.
Houd rekening met vocht en de productspecifieke aanwijzingen. Kies een blus- of opruimmethode op basis van de betrokken stof; gebruik geen water uitsluitend omdat er een vlam zichtbaar is.
Om te onthouden: Water is hier een mogelijke oorzaak van het gevaar, in plaats van automatisch de oplossing.
Klasse 5.1 — Oxiderende stoffen
Wat betekent dit?
Een oxiderende stof kan de verbranding van andere stoffen veroorzaken of bevorderen, meestal doordat zij zuurstof afstaat. Zij hoeft zelf niet brandbaar te zijn. Het gevaar ontstaat juist vaak bij contact met brandbaar materiaal.
Denk aan bepaalde nitraten of geschikte waterstofperoxide-oplossingen. De samenstelling en concentratie zijn van belang. Een brandbare stof en een oxiderende stof vormen samen een gevaarlijke combinatie: de brand kan veel heftiger worden.
Het gele etiket met een vlam boven een cirkel herken je als oxiderend. Dat is een ander symbool en een andere betekenis dan het gewone vlamsymbool voor een brandbare vloeistof.
Brandbaar: de brandstof
Een stof zoals benzine kan zelf als brandstof dienen.
Oxiderend: bevordert brand
De stof kan een andere brandbare stof gemakkelijker of heviger laten branden.
Verontreiniging met olie, vet of andere brandbare stoffen kan dus belangrijk zijn. Ook een ogenschijnlijk handige opruimstof kan ongeschikt zijn: zaagsel is bijvoorbeeld brandbaar.
Voorkom ongeoorloofde vermenging met brandbaar materiaal. Controleer samenladingsvoorschriften en bijkomende gevaren; de etiketkleur alleen is geen volledige werkprocedure.
Om te onthouden: “Het product brandt zelf niet” is geen reden om het brandgevaar te negeren. Zuurstof als gas hoort bij klasse 2, met een oxiderend bijkomend gevaar.
Klasse 5.2 — Organische peroxiden
Wat betekent dit?
Organische peroxiden zijn thermisch instabiele stoffen: door warmte kunnen zij ontleden en daarbij zelf extra warmte produceren. De reactie kan vervolgens versnellen. Ook verontreiniging, wrijving of een stoot kunnen bij bepaalde producten een rol spelen.
Bij ontleding kunnen schadelijke of brandbare gassen en dampen ontstaan. Sommige organische peroxiden kunnen explosief ontleden, vooral wanneer zij opgesloten zijn. Het rood-gele etiket laat zien dat dit een eigen klasse is, met eigen indelingsregels.
Een formulering op basis van dibenzoylperoxide is een voorbeeld. Niet alleen de naam van de werkzame stof telt: concentratie, verdunningsmiddel en samenstelling kunnen de classificatie veranderen.
Het ADN onderscheidt peroxiden waarvoor temperatuurbeheersing niet vereist is (P1) en peroxiden waarvoor die wel vereist is (P2). De indeling kent typen A tot en met G. Dat is een andere indeling dan de verpakkingsgroepen I, II en III.
Bij temperatuurgevoelige producten moet je de voorgeschreven controle- en kritieke temperatuur uit de juiste gegevens halen. Eén algemene maximumtemperatuur voor alle organische peroxiden bestaat niet.
Lees de juiste formulering, het type en eventuele temperatuurvoorschriften. Voorkom verontreiniging en beoordeel geschiktheid en vervoertoelating volgens de specifieke voorschriften.
Om te onthouden: Een stof die in het dagelijks gebruik als “peroxide” wordt aangeduid, valt niet automatisch onder klasse 5.2. Waterstofperoxide is geen organisch peroxide.
Klasse 6.1 — Giftige stoffen
Wat betekent dit?
Giftige stoffen kunnen door eenmalige of korte blootstelling in relatief kleine hoeveelheden ernstige gezondheidsschade of de dood veroorzaken. Blootstelling kan plaatsvinden door inademen, opname via de huid of inslikken.
Het doodshoofd waarschuwt voor giftigheid. Voorbeelden zijn bepaalde cyaniden en pesticiden. Niet alle giftige stoffen hebben dezelfde risico’s: de ene is vooral gevaarlijk als damp, de andere bij huidcontact of door stofdeeltjes.
Bij de indeling worden onder meer gegevens over acute giftigheid gebruikt. Begrippen zoals LD50 en LC50 hebben betrekking op onderzochte doses of concentraties; ze zijn geen veilige werkgrens voor de bemanning.
Een giftige stof kan tegelijkertijd brandbaar of bijtend zijn. Het vervoersdocument en de tabelpositie kunnen daarom meerdere gevaren vermelden. Een product met een brandbaar hoofdgevaar kan nog steeds ernstige giftigheid hebben.
Je kunt niet aan een ontbrekende geur afleiden dat de lucht veilig is. De meetmethode en het meetapparaat moeten geschikt zijn voor de betrokken stof en omstandigheden.
Beoordeel alle blootstellingsroutes en de voorgeschreven beschermingsmiddelen. Gebruik schriftelijke instructies bij noodsituaties en de specifieke procedures voor werkzaamheden.
Om te onthouden: Giftig is een chemisch gevaar. Infectieus bij klasse 6.2 gaat over ziekteverwekkers.
Klasse 6.2 — Infectieuze stoffen
Wat betekent dit?
Deze stoffen bevatten ziekteverwekkers, of kunnen die redelijkerwijs bevatten. Het kan gaan om bacteriën, virussen, parasieten, schimmels of andere ziekteverwekkers. Het gevaar is besmetting van mensen of dieren.
Het ADN onderscheidt onder meer infectieuze stoffen die gevaarlijk zijn voor mensen, stoffen die alleen gevaarlijk zijn voor dieren, ziekenhuisafval en biologische stoffen van categorie B. Een medisch monster of afval is niet uitsluitend door zijn herkomst automatisch klasse 6.2.
Categorie A
Een blootstelling kan bij gezonde mensen of dieren blijvende invaliditeit of een levensbedreigende of dodelijke ziekte veroorzaken. UN 2814 en UN 2900 zijn belangrijke posities, afhankelijk van het gevaar voor mensen of uitsluitend dieren.
Categorie B
Een infectieuze stof die niet voldoet aan de criteria voor categorie A. De positie is UN 3373, biologische stof, categorie B. Daarvoor gelden bijzondere verpakkings- en kenmerkvoorschriften.
Het hier getoonde model 6.2 is het gevaarsetiket voor infectieuze stoffen. Het ruitvormige kenmerk voor UN 3373 is een ander kenmerk; het model 6.2 wordt niet automatisch op iedere categorie-B-zending aangebracht. Vrijstellingen en specifieke voorwaarden staan in de bepaling.
Voorkom beschadiging van de verpakking, lekkage en verspreiding. Laat onduidelijke monsters of afvalstromen correct classificeren op basis van de criteria en productinformatie.
Om te onthouden: Een gifstof van biologische oorsprong zonder infectieuze organismen kan bij klasse 6.1 horen in plaats van 6.2.
Klasse 7 — Radioactieve stoffen
Wat betekent dit?
Radioactieve stoffen bevatten radionucliden. Voor de ADN-indeling zijn zowel de activiteitsconcentratie als de totale activiteit van de zending van belang, met de toepasselijke grenswaarden. Het gevaar kan bestaan uit uitwendige straling en uit besmetting met radioactief materiaal.
Straling kun je niet op geur, kleur of smaak beoordelen. Besmetting betekent dat radioactief materiaal op een oppervlak of in het lichaam terechtkomt. Een onbeschadigde verpakking kan uitwendige straling geven zonder dat er materiaal lekt.
De etiketcategorieën I-wit, II-geel en III-geel hangen samen met de toepasselijke stralingsniveaus en transportindex. Ze zijn geen verpakkingsgroepen I, II en III. De transportindex (TI) en eventueel de criticaliteitsveiligheidsindex (CSI) hebben eigen functies en regels.
Bij splijtbare stoffen speelt daarnaast het voorkomen van een ongewenste nucleaire kettingreactie. Het model 7E geeft dat extra gevaar aan. Model 7D is het grote etiket voor radioactieve goederen; op de etikettenpagina vind je de afzonderlijke modellen.
Beperk de blootstellingsduur, vergroot waar mogelijk de afstand en gebruik de voorgeschreven afscherming. De precieze maatregelen volgen uit de zending en de toepasselijke voorschriften.
Controleer categorie, inhoud, activiteit, verpakkingstype en relevante indices. Het vervoer van radioactieve goederen vraagt een beoordeling van de volledige voorschriften, niet alleen het gele of witte etiket.
Om te onthouden: Een wit etiket betekent niet dat er geen radioactiviteit aanwezig is.
Klasse 8 — Bijtende stoffen
Wat betekent dit?
Bijtende stoffen kunnen door hun chemische werking onomkeerbare schade aan de huid veroorzaken. Zij kunnen ook andere goederen of het vervoermiddel ernstig aantasten. Het etiket met vloeistof op een hand en een metaal laat die twee kanten van het gevaar zien.
Veel zuren en basen vallen onder deze klasse. Voorbeelden zijn bepaalde zwavelzuuroplossingen en natriumhydroxide-oplossingen. Maar de naam, samenstelling en concentratie bepalen de juiste positie: niet ieder zuur of iedere base is op dezelfde manier ingedeeld.
Sommige stoffen vormen pas bij contact met water een bijtende vloeistof, of ontwikkelen door luchtvochtigheid bijtende dampen of nevels. Ook een droge stof kan dus een bijtend gevaar opleveren.
De criteria onderscheiden onder andere de ernst en snelheid van huidbeschadiging. Voor bepaalde stoffen is ook de aantasting van metalen belangrijk. De verpakkingsgroep wordt vastgesteld met de voorgeschreven gegevens en criteria.
pH geeft nuttige informatie over een waterige oplossing, maar vormt op zichzelf geen volledige vervoersclassificatie. Lees de juiste productgegevens en de indelingscriteria in 2.2.8.
Het mengen van een zuur met een base kan warmte en spatten veroorzaken. “Ze heffen elkaar op” is daarom geen veilige werkinstructie voor een lekkage.
Controleer geschiktheid van materialen en beschermingsmiddelen en beoordeel bijkomende gevaren. Vermijd contact met lekkage en ondeskundige neutralisatie.
Om te onthouden: Bijtend en giftig betekenen verschillende dingen. Een product kan beide eigenschappen hebben.
Klasse 9 — Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen
Wat betekent dit?
Klasse 9 omvat gevaren tijdens het vervoer die niet onder de omschrijvingen van de andere klassen vallen. Het is een brede verzameling met uiteenlopende risico’s. Het nummer 9 betekent niet “het minst gevaarlijk”.
Deze klasse omvat onder meer bepaalde milieugevaarlijke stoffen, lithium- en natrium-ionbatterijen, verwarmde stoffen en sommige andere gevaarlijke voorwerpen. Het hoofdgevaar verschilt sterk per productgroep.
Milieugevaarlijke stoffen
UN 3082 en UN 3077 zijn belangrijke algemene posities voor milieugevaarlijke vloeistoffen en vaste stoffen. Een stof met een andere hoofdklasse kan eveneens milieugevaarlijk zijn.
Batterijen
Bepaalde lithium- en natrium-ionbatterijen kunnen bij schade of andere ongunstige omstandigheden heftig reageren. Model 9A is het bijzondere batterij-etiket; de toepassing volgt uit de specifieke voorschriften.
Verwarmde stoffen
Bij stoffen die onder de betreffende posities voor verwarmd vervoer vallen kan contact met hete inhoud ernstige brandwonden veroorzaken. De temperatuur en andere gevaren bepalen de indeling.
Bijzonder voor tankvaart
Het ADN kent binnen klasse 9 ook de groep M12 voor andere stoffen en voorwerpen die bij vervoer in tankschepen een gevaar opleveren. Lees de specifieke criteria en tabelpositie.
Het milieukenmerk met de dode vis en boom is geen zelfstandige gevarenklasse. Het kan bij klasse 9 voorkomen, maar ook naast etiketten van andere klassen.
Bepaal eerst welke productgroep en positie van klasse 9 van toepassing is. De behandeling van een batterij is niet gelijk aan die van een verwarmde vloeistof.
Om te onthouden: Klasse 9 is een verzameling van bijzondere gevaren, geen algemene categorie voor ongevaarlijke restproducten.
Zo gebruik je de indeling aan boord
- Identificeer de exacte stof of het voorwerpGebruik de juiste vervoersnaam en het UN-nummer. Controleer samenstelling, concentratie, fysieke toestand en waar relevant temperatuur of stabilisatie.
- Lees hoofdgevaar én bijkomende gevarenBekijk klasse, classificatiecode, etiketten en eventueel de verpakkingsgroep. Laat een gevaar niet weg omdat het niet het hoofdgevaar is.
- Kies de passende tabelpositieTabel A staat in 3.2.1; voor vervoer in tankschepen is Tabel C in 3.2.3 eveneens van belang. Eén UN-nummer kan meerdere varianten of regels hebben.
- Controleer de volledige vervoersvoorwaardenBeoordeel toepasselijke toelating, scheepsdocumenten, constructie, uitrusting, samenladen, hoeveelheidsbeperkingen en voorschriften voor laden en lossen.
- Bereid de bemanning voorBespreek de gevaren en gebruik de schriftelijke instructies bij een ongeval of noodgeval. Ken de voorgeschreven uitrusting en procedures.
Een schip dat bepaalde goederen van klasse 3 kan vervoeren, is niet daarmee geschikt voor iedere stof van klasse 3. De exacte productvariant, tabelregel en scheepsvoorwaarden blijven bepalend. Ook het aantal blauwe kegels of lichten volgt niet uitsluitend uit het klassenummer.
De rol van het veiligheidsinformatieblad
Rubriek 14 van een MSDS/SDS geeft vervoersinformatie, zoals UN-nummer, vervoersnaam, klasse en verpakkingsgroep wanneer die van toepassing is. Andere rubrieken helpen de risico’s begrijpen. Controleer of het blad bij het daadwerkelijke product hoort en of de informatie voor de relevante vervoerswijze geldt. Een ontbrekend of tegenstrijdig gegeven vraagt om opheldering; raden levert geen betrouwbare indeling op.
De opbouw van de bepalingen
Bij veel klassen bevat het onderdeel .1 de criteria, .2 de niet ten vervoer toegelaten stoffen en .3 een lijst van algemene posities. Klasse 7 heeft een eigen uitgebreide opbouw. Lees altijd de volledige bepaling en verwijzingen, niet alleen de titel van de klasse.
Oefen met herkenbare situaties
Lees eerst de vraag. Klik daarna om de uitleg te bekijken.
Stikstof brandt niet en is niet giftig. Is een lekkage daarom veilig?
Nee. Stikstof kan zuurstof verdringen. Er kunnen ook druk- en koudegevaren zijn. Het model 2.2 betekent niet dat een ruimte met dit gas veilig te betreden is.
Benzinedamp kan ontploffen. Is benzine daarom klasse 1?
Nee. Benzine hoort bij klasse 3. Een explosief damp-luchtmengsel maakt de vloeistof niet automatisch een ontplofbare stof van klasse 1.
Een stof reageert met regen en vormt brandbaar gas. Welke klasse past bij dat gevaar?
Klasse 4.3 beschrijft dit soort gevaar. De uiteindelijke indeling moet nog steeds uit de productgegevens en criteria volgen.
Een stof kan een andere stof veel heftiger laten branden, maar brandt zelf niet. Welk gevaar herken je?
Het oxiderende gevaar van klasse 5.1. Bij gassen kan een oxiderend gevaar binnen klasse 2 voorkomen, zoals bij zuurstof.
Een vervoersdocument noemt klasse 3 met een bijkomend gevaar 6.1. Wat neem je mee?
Zowel brandbaarheid als giftigheid. Voorkom ontsteking én blootstelling. Gebruik de gegevens en voorschriften voor beide gevaren.
Betekent radioactief, categorie III-geel hetzelfde als verpakkingsgroep III?
Nee. De etiketcategorie voor klasse 7 en de verpakkingsgroep zijn verschillende systemen. Ze mogen niet onderling worden verwisseld.
Kan een stof van klasse 8 ook het milieukenmerk hebben?
Ja, wanneer de toepasselijke voorschriften dit vereisen. Het milieukenmerk is een aanvullend kenmerk en maakt de stof niet automatisch klasse 9.
Mag je alles met hetzelfde klassenummer samenladen?
Nee. Samenladingsregels kunnen ook afhangen van bijkomende gevaren, compatibiliteitsgroepen en specifieke bepalingen. Alleen het hoofdklassenummer vergelijken is onvoldoende.
Verder leren
Deze les is gebaseerd op hoofdstuk 2.2 van ADN 2025. De etiketafbeeldingen zijn lesillustraties uit het ADN. De specifieke regels voor etikettering staan onder meer in 5.2.2; schriftelijke instructies in 5.4.3.4. Gebruik voor een concrete zending altijd de toepasselijke officiële bepalingen en de juiste tabelpositie.
